సోదర ప్రేమకు నిదర్శనం: యమ ద్వితీయ – Yama Dwitiya – భాయి దూజ్
దీపావళి పండుగ ముగిసిన తర్వాత వచ్చే రెండో రోజు, కేవలం కాంతుల పండుగే కాదు, తోబుట్టువుల మధ్య ఉన్న అనుబంధాన్ని, అప్యాయతను మరింత దృఢం చేసే ఒక అద్భుతమైన పర్వదినం. అదే Bhagini Hasta Bhojanam – భగినీ హస్త భోజనం, యమ ద్వితీయ లేదా ఉత్తర భారతదేశంలో భాయ్ దూజ్ (Bhai Dooj) అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ పండుగ సోదరీ సోదరుల మధ్య ఉన్న పవిత్రమైన బంధాన్ని, ఒకరి క్షేమం కోసం మరొకరు చేసే ప్రార్థనలను తెలియజేస్తుంది.
పురాణ గాథ: యముడు – యమునల అనుబంధం
ఈ పండుగ వెనుక ఒక పవిత్రమైన పురాణ కథ ఉంది, ఇది సాక్షాత్తు యమధర్మరాజుతో (Yamadharmaraju) ముడిపడి ఉంది.
సూర్య భగవానుడికి ఛాయాదేవి వలన కలిగిన సంతానం యముడు (Yama – యమధర్మరాజు) మరియు యమున (Yamuna River – యమునా నది). యమున, తన సోదరుడైన యముడిపై విపరీతమైన ప్రేమను, అభిమానాన్ని కలిగి ఉండేది. వివాహమై అత్తగారింటికి వెళ్లిన తర్వాత కూడా, ప్రతిరోజూ తన ఇంటికి వచ్చి విందు భోజనం చేసి వెళ్లమని యముడిని ప్రేమగా కోరుకునేది.
అయితే, యముడికి తన లోక వ్యవహారాల కారణంగా తీరిక ఉండేది కాదు. ఎన్నోసార్లు వస్తానని మాట ఇచ్చినా, యమున ఇంటికి వెళ్లలేకపోయాడు.
కార్తీక మాసంలో (Karthika Masam), దీపావళి (Diwali) తర్వాత వచ్చే రెండవ రోజు (శుద్ధ విదియ తిథి) నాడు, ఎవరికీ చెప్పకుండానే యముడు తన కుటుంబంతో కలిసి యమున ఇంటికి వెళ్తాడు. తన అన్నయ్య ఊహించని విధంగా రావడంతో యమున ఆనందానికి అవధులు ఉండవు. ఆమె సంతోషంగా అన్ని పిండివంటలు చేసి, ప్రేమతో తన చేతులతో భోజనం పెట్టి, అన్నయ్యను సత్కరించింది. చాలా రోజుల తర్వాత సోదర సోదరీలు కలుసుకోవడంతో వారి ఆనందం రెట్టింపైంది.
ఆ సోదరి హస్త భోజనానికి సంతోషించిన యముడు, యమునను (Yamuna) ఏదైనా వరం కోరుకోమని అడిగాడు. అప్పుడు యమున ఇలా అభ్యర్థించింది:
“అన్నా! ప్రతి సంవత్సరం ఇదే విదియ నాడు నా ఇంటికి వచ్చి, నా చేతి వంటలు స్వీకరించి, నన్ను దీవించాలి. అంతేకాదు, ఈ కార్తీక శుద్ధ విదియ నాడు ఎవరు తమ సోదరి ఇంట్లో భోజనం చేస్తారో, వారు నరకాన్ని పొందకూడదు.”
యమధర్మరాజు ఆ కోరికకు ఎంతో సంతోషించి, “తథాస్తు! శుభమస్తు!” అని అనుగ్రహిస్తూ ఇలా అన్నాడు:
“అమ్మా! ఈ రోజు ఎవరు యమునా నదిలో స్నానం చేసి, పితృదేవతలకు తర్పణం (Pitru Tarpanam)చేసి, తమ సోదరిని గౌరవించి, ఆమె చేతి భోజనం చేస్తారో, వాళ్ళు ఎన్నటికీ నరకద్వారాన్ని చూడరు. సోదరి చేతిలో భోజనం చేసిన వారికి అపమృత్యు దోషం (అకాల మరణం) ఉండదు. ఆ సోదరి కూడా సౌభాగ్యవతిగా ఉంటుంది.”
ఈ అపురూపమైన సోదర అనుబంధమే యమ ద్వితీయ పేరుతో, సోదరి చేతి వంట కాబట్టి భగినీ హస్త భోజనంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
పండుగ ఆచారాలు మరియు ప్రాముఖ్యత
భారతదేశంతో పాటు నేపాల్లో కూడా ఈ పవిత్రమైన ఆచారాన్ని మహిళలు, ముఖ్యంగా అక్కాచెల్లెళ్లు అత్యంత భక్తితో పాటిస్తారు.
- సోదరులకు ఆహ్వానం: అక్కాచెల్లెళ్లు తమ సోదరులను (అన్నదమ్ములను) తమ ఇంటికి ప్రేమగా ఆహ్వానిస్తారు.
- హారతి మరియు తిలకం: సోదరుల నుదుట బొట్టు (Tilak – తిలకం) పెట్టి, హారతి ఇచ్చి, మిఠాయిలు తినిపించి శుభాకాంక్షలు తెలుపుతారు. ముఖ్యంగా నుదుట పెట్టే ఈ బొట్టు (టిక్కా) సోదరుల రక్షణకు, దీర్ఘాయుష్షుకు చిహ్నంగా భావిస్తారు.
- భగినీ హస్త భోజనం: అక్కాచెల్లెళ్లు తమ చేతులతో ప్రత్యేకంగా తయారుచేసిన పిండివంటలతో భోజనం పెట్టి, వారి ఆశీర్వాదం తీసుకుంటారు.
- కానుకలు: సోదరులు కూడా తమ సోదరీమణులను గౌరవించి, చీర, పసుపు, కుంకుమ, పూలు, పండ్లు లేదా ఇతర కానుకలతో సత్కరిస్తారు. ఈ విధంగా సోదరిని సత్కరించడం వలన వారి మాంగల్య బలం మరింత శక్తివంతమవుతుందని శాస్త్ర వచనం.
- సోదరులు లేనివారు: హర్యానా (Haryana), మహారాష్ట్ర (Maharastra) వంటి కొన్ని ప్రాంతాలలో సోదరులు లేని వారు చంద్రునికి హారతి ఇచ్చి తమ సోదరుడి క్షేమాన్ని కోరుకుంటారు.
సామాజిక మరియు ఆధ్యాత్మిక లాభాలు
ఇటువంటి పవిత్రమైన ఆచారాన్ని పాటించడం వలన కేవలం ఆధ్యాత్మిక లాభాలే కాక, సామాజిక బంధాలు కూడా మరింత దృఢపడతాయి.
- బంధాలు దృఢత్వం: ఏడాది పొడవునా పనుల ఒత్తిడిలో ఉన్నా, ఈ ఒక్క రోజు తోబుట్టువులు కలుసుకుని, పాత జ్ఞాపకాలు పంచుకోవడం వలన వారి మధ్య ప్రేమ, ఆప్యాయత పెరుగుతాయి.
- అపమృత్యు దోష నివారణ: యమధర్మరాజు ఇచ్చిన వరం ప్రకారం, ఈ రోజు సోదరి చేతి భోజనం చేసిన వారికి అకాల మరణ భయం ఉండదు, ఆయురారోగ్యాలు సిద్ధిస్తాయి.
- శాంతి సౌభాగ్యాలు: ఈ పండుగను జరుపుకోవడం వలన కుటుంబంలో, సమాజంలో శాంతి సౌభాగ్యాలు వెల్లి విరుస్తాయని విశ్వాసం.
భగినీ హస్త భోజనం అనేది కేవలం ఆచారం కాదు, అది ఒక సంస్కృతి, తోబుట్టువుల అనురాగానికి, ఒకరి క్షేమాన్ని మరొకరు కోరుకునే ప్రేమకు దర్పణం.
Also Read
